Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Zanieczyszczone powietrze to jeden z najbardziej bolesnych problemów województwa śląskiego, choć z podobnym kłopotem zmaga się wiele regionów, nie tylko w Polsce, ale także w Europie. Sprawa jest naprawdę poważna. Jak wyjaśnia prof. Andrzej Lekston ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu, to, co wdychamy, wpływa fatalnie m.in. na układ sercowo-naczyniowy, oddechowy i centralny układ nerwowy. Zanieczyszczenia wywołują zawały serca, udary mózgu, nowotwory płuc, choroby naczyń obwodowych.

Statystyczny mieszkaniec Unii Europejskiej z powodu zanieczyszczeń żyje o około osiem miesięcy krócej, a Polak o 10 miesięcy. Według Głównego Urzędu Statystycznego nasze województwo jest jednym z trzech z najwyższą umieralnością z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego. To ponad 490 zgonów na 100 tys. ludności, czyli o 10 proc. więcej od średniej krajowej.

Trucizny z kominów

Kiedyś za zły stan powietrza odpowiadały przede wszystkim zakłady pracy. Dzisiaj wpływa na to przede wszystkim niska emisja, czyli dym z domowych i małych kotłowni. Wszyscy są zgodni, że bez konkretnych działań na szczeblu ogólnokrajowym ze smogiem wygrać będzie bardzo trudno. Ale władze naszego regionu uznały, że nie ma na co czekać, dlatego Sejmik Województwa Śląskiego przyjął jednogłośnie uchwałę antysmogową, która obowiązuje od 1 września.

Przepisy dotyczą wszystkich użytkowników pieców, kotłów i kominków na paliwo stałe i mają mieć bezpośredni wpływ na poprawę sytuacji. Zgodnie z nimi nie można już stosować węgla brunatnego, mułów i flotokoncentratów oraz biomasy stałej o wilgotności powyżej 20 procent. Warto podkreślić, że sama uchwała nie zakazuje spalania węgla czy drewna, tylko złych jakościowo paliw. Wprowadzono też istotne zapisy dla tych, którzy planują instalację urządzeń grzewczych. Po 1 września użytkownicy mają określony czas, by zaopatrzyć się w kotły minimum klasy 5. lub spełniające wymogi ekoprojektu.

Harmonogram wymiany pieców i kotłów został rozłożony na 10 lat i wskazuje cztery daty graniczne wymiany kotłów w zależności od długości ich użytkowania. W przypadku kotłów eksploatowanych powyżej 10 lat od daty produkcji trzeba będzie je wymienić na klasę 5. do końca 2021 roku. Ci, którzy użytkują kotły od 5 do 10 lat, powinni wymienić je do końca 2023 roku, a użytkownicy najmłodszych kotłów mają czas do końca 2025 roku. Ze względu na to, że do 2016 roku wymiana na kotły 3. i 4. klasy była dofinansowywana, graniczną datę ich obowiązkowej wymiany na klasę 5. wydłużono do końca 2027 roku.

Pomysły na walkę ze smogiem

Kluczową sprawą jest, aby wiedza o szkodliwości smogu i zasadach wprowadzanych nową uchwałą dotarła do jak największej liczby mieszkańców naszego województwa. Dlatego „Wyborcza” wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Śląskiego realizuje akcję „Śląskie bez smogu!”. W jej trakcie, dbając o jak największą partycypację społeczną, bo ona daje najlepsze efekty, w czterech subregionach zorganizowaliśmy cykl bezpłatnych warsztatów z mieszkańcami. Spotkania odbyły się w Katowicach, Rybniku, Częstochowie i Żywcu. Rozmawialiśmy o tym, jak zanieczyszczenia wpływają na nasze zdrowie, jak edukować lokalne społeczności w zakresie walki ze smogiem, czy mamy szansę na ekologiczny transport oraz jak poradzić sobie z problemem stosowania niskiej jakości opału.

W trakcie spotkań uczestnicy wypracowali projekty, których celem jest walka z niską emisją oraz podnoszenie świadomości mieszkańców województwa. Ciekawych pomysłów nie zabrakło. Zaproponowano np. zorganizowanie akcji informacyjnej „Świadomie oddycham i żyję” dla osób powyżej 50. roku życia, w której chodzić będzie o zmianę niekorzystnych nawyków związanych z paleniem w piecu. Do tej grupy wiekowej dotrzeć chcieliby również pomysłodawcy projektu „Bajka dla wnuka”, którzy zaproponowali m.in. opracowanie książeczki o tematyce antysmogowej.

Razem dla powietrza

Autorzy innego pomysłu na kampanię społeczną – „Razem dla powietrza” – chcą edukować ludzi w każdym wieku na różne sposoby, m.in. emitując przed seansami w kinach reklamy o szkodliwości smogu i drukując specjalne „kartki dla sąsiada”. Podobna idea przyświecała twórcom projektu „Czujny nos i oko sąsiada”, którego celem jest wywieranie wpływu na ludzi, którzy nas trują.

Autorki pomysłu na kampanię edukacyjną „Eko-ekonomia” chcą uświadamiać ludziom, jak ogrzewać domy ekologicznie i ekonomicznie jednocześnie. Z kolei program „Podziel się mieszkaniem” polegałby na wynajmowaniu innym osobom lokali w dużych mieszkaniach, które i tak trzeba ogrzewać.

W dziedzinie zielonego transportu zaproponowano projekt „Ekologiczna Częstochowa”, którego celem jest promocja jazdy na rowerze. Inny pomysł dotyczył stworzenia bezpłatnej aplikacji ułatwiającej korzystanie z komunikacji miejskiej.

Projekty te zostaną zaprezentowane podczas otwartej dla wszystkich mieszkańców województwa konferencji „Śląskie bez smogu! Jak to zrobić?”, która jest najważniejszym elementem naszej akcji. Wezmą w niej udział Wojciech Saługa, marszałek województwa śląskiego, i Wojciech Kozak, wicemarszałek województwa małopolskiego. W dyskusji uczestniczyć będą także prof. Jarosław Zuwała z Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu, prof. Paweł Buszman, prezes Polsko-Amerykańskich Klinik Serca, prof. Marek Sitarz, kierownik Katedry Transportu Szynowego w Wyższej Szkole Biznesu, Jacek Pytel z katowickiej straży miejskiej oraz Andrzej Guła, lider Polskiego Alarmu Smogowego.

Zapraszamy na konferencję

Konferencja odbędzie się 15 listopada o godz. 12 w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach. Wejście od ul. Olimpijskiej, sala konferencyjna Sk1Sk2. Serdecznie zapraszamy! Wstęp jest bezpłatny. Osoby zainteresowane wzięciem udziału prosimy o zarejestrowanie się: slaskiebezsmogu@katowice.agora.pl.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.