Miasta nie będą w stanie konkurować o mieszkańców, jeżeli nie będą miały dla nich dobrej oferty. Nie da się jej stworzyć bez dobrych przestrzeni publicznych. Metropolia w tym pomaga.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

W ramach piątej Metropolitalnej Szkoły Prototypowania nad Rawą przy ul. Bankowej w Katowicach powstała nowa przestrzeń. Tuż obok stoi rektorat Uniwersytetu Śląskiego. 

Osoby, które o stworzenie tej przestrzeni zadbały, mają już doświadczenie w takich przedsięwzięciach. Zajmowały się m.in. parkowaniem w Tychach czy uspokojeniem ruchu na ul. Karola Miarki w Bytomiu.

Prace nad Rawą były prowadzone w ramach Konsorcjum Akademickiego „Katowice – Miasto Nauki". Działanie to związane jest z przyznaniem Katowicom tytułu Europejskiego Miasta Nauki na 2024 rok.

Urbanista Paweł Jaworski razem ze współpracownikami i mieszkańcami Katowic zbudował nad Rawą ogromne podesty, które wypełniono ziemią, a w nich posadzono krzewy i rozłożono trawę z rolki. Zbudowano też duże donice na drzewa, które pomalowano według specjalnego wzornika. Nad ich przygotowaniem pracowano w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. Postarano się, by wybrać barwy odpowiadające tym, którymi mieni się płynąca przez centrum Rawa.

Z kolei przy samym rektoracie stanęły stoły, przy których można wygodnie spędzić czas i porozmawiać. – I o to właśnie chodzi – mówi Paweł Jaworski. Wyjaśnia, że to, co powstało teraz, to tymczasowa instalacja, która ma prowokować do rozmowy. – Będziemy rozmawiać z mieszkańcami, obserwować, jak spędzają czas w tym miejscu, co tu robią, przeprowadzimy też wywiady badawcze. Następnie powstanie projekt przebudowy tego miejsca – mówi urbanista.

Zmiana nad Rawą w Katowicach

W czwartek, 6 października przy stołach spotkali się studenci, przy Rawie trwały jeszcze prace. Studenci i mieszkańcy wykorzystali też jako szeroki i wygodny deptak zamknięty obecnie dla ruchu fragment ul. Moniuszki wzdłuż Rawy. Aneta Moczkowska, pełnomocniczka rektora UŚ ds. Strefy Nauki, mówi, że podczas rozmów z przedstawicielami śląskich uczelni zrodziła się idea stworzenia Zielonej Strefy Nauki. Chodzi w niej nie tylko o budowę nowych budynków i instytucji Uniwersytetu Śląskiego, Politechniki Śląskiej i Uniwersytetu Ekonomicznego, ale też o lepsze wykorzystanie przestrzeni miejskiej, a być może stworzenie w przyszłości Parku Rzeki Rawy i połączenia go z bardziej zielonym kampusem UŚ.

– Dziś eksperymentujemy, obserwujemy ludzi i ich zachowania, by lepiej zrozumieć, czego oczekują. Dajemy tę przestrzeń wszystkim mieszkańcom – mówi Aneta Moczkowska.

Kazimierz Karolczak, szef Metropolii, podkreśla, że prototypowanie przestrzeni publicznych to dobra metoda. – Możemy zbadać oczekiwania i niewielkim kosztem zmienić fragment miasta, zanim przystąpi się do dużych i drogich inwestycji – mówi szef Metropolii.

Eksperyment jest wstępem do rozmów o docelowym zagospodarowaniu tego terenu. Jeszcze w październiku przeprowadzone zostaną wywiady dotyczące tego, jak obszar poddany prototypowaniu jest wykorzystywany i jak powinien się zmieniać. – Nie będziemy pytać o pomysły architektoniczne, gdyż te wymagają bardzo dokładnego namysłu inżynierskiego, ale o funkcje, które przestrzeń powinna realizować, by lepiej służyć obecnym i przyszłym użytkownikom – zapowiadają przedstawiciele Metropolii.

Wnioski z rozmów zostaną wykorzystane w trakcie pracy nad wizją trwałej przebudowy katowickiego kampusu. Bazując na tych doświadczeniach, wiosną 2023 roku przygotujemy przewodnik dla miast oraz uczelni Metropolii. Znajdą się w nim m.in. rekomendacje i przykładowe rozwiązania, jak wyglądać może nadawanie nowych funkcji terenom wokół szkół średnich i uczelni.

Rawa w Katowicach. Przyciąga czy odpycha

Metropolia chce też, razem z Uniwersytetem Śląskim, przypomnieć mieszkańcom o rzece Rawa. W ramach współpracy Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii z Instytutem Reportażu, podjętej w ramach festiwalu Miedzianka w Drodze, powstał materiał poświęcony przepływającej przez Katowice Rawie. Film to kolejny przyczynek do dyskusji na temat zmian, które czekać mogą dolinę rzeki w najbliższych latach. Można go obejrzeć w internecie. Film pozwala zobaczyć Rawę z bliska. To wcale nie jest oczywiste – wielu mieszkańców Metropolii, choć wie, że Katowice leżą nad Rawą, nigdy nie widziało jej brzegów.

Rzeka zainspirowała studentów Akademii Sztuk Pięknych, którzy poświęcili jej swoje prace. W ten sposób powstała wystawa, której mecenasem była Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia. Wystawa była prezentowana w starej siedzibie Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Na wystawie „Temat rzeka" można było obejrzeć fotografie, wideo na temat rzeki oraz instalacje z przedmiotami, które zostały wyciągnięte z Rawy. Przygotowując się do wystawy, studenci ASP realizowali nagrania w terenie, szukali wyrzucanych na brzeg rzeczy oraz wykorzystywali zasoby kartograficzne.

Dla artystów rzeka stała się punktem dociekań na temat zmian przemysłowych, miejskiego postępu, degradacji środowiska oraz nowoczesności. To także rozważania na temat roli tej miejskiej rzeki oraz przekształcania przez człowieka jej koryta i otoczenia.

– Pierwsze pytanie inicjujące proces badawczy, zwieńczony wystawą, brzmiało: czy Rawa jest pomnikiem antropocenu, epoki człowieka? Jak wskazują liczne opracowania naukowe, ale i dzieła artystyczne, filmowe i utwory literackie, żyjemy w czasach fundamentalnej zmiany w skali planetarnej, która dotyczy wszystkich obszarów ludzkiego życia – pisała o wystawie Akademia Sztuk Pięknych.

Metropolia wspiera naukę w regionie

Metropolia działa nie tylko w przestrzeni publicznej. GZM rozszerzyła działanie Funduszu Wspierania Nauki, który jest skierowany do uczelni działających na jej terenie.

Do tej pory w ramach Funduszu uczelnie publiczne i niepubliczne mogły pozyskać dofinansowanie na organizację zajęć ze światowej klasy naukowcami. Taka możliwość wciąż pozostanie jako jeden z pięciu obszarów tematycznych.

Dzięki temu zajęcia na uczelniach w GZM prowadzą naukowcy z takich uniwersytetów, jak Stanford, Cambridge, Harvard czy Oxford.

Metropolia wspiera jednak również doktorantów i pracowników naukowych, nowatorskie metody nauczania; konkursy i wydarzenia naukowe oraz projekty, które zachęcają do studiowania w GZM. W sumie do 2024 r. na wsparcie uczelni Metropolia zamierza przeznaczyć ponad 6 mln zł. – Fundusz ma wspierać uczelnie w podnoszeniu atrakcyjności ich oferty naukowej i edukacyjnej, a w dalszej perspektywie – zachęcać młodych ludzi do studiowania w Metropolii i związania z nią swojej przyszłości – mówi Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu GZM. – Rozszerzenie Funduszu o kolejne obszary tematyczne to także efekt ponaddwuletnich doświadczeń zebranych od początku realizacji programu – dodaje.

Co daje Fundusz Wspierania Nauki?

Fundusz podzielono na kilka części. Pierwszy obszar dotyczy dofinansowania zajęć ze światowej klasy naukowcami. Uczelnie dalej będą mogły zapraszać do siebie naukowców reprezentujących czołowe uniwersytety na świecie albo laureatów znaczących nagród w skali globalnej, a Metropolia udzieli im wsparcia w wysokości od 60 do 99 proc. kosztów kwalifikowanych. Szczególnie promowane będą angażujące formy zajęć, stawiające na bezpośrednią współpracę ze studentami. W regulaminie pojawi się także wyjątek dla kierunków artystycznych – uczelnie będą mogły zatrudniać uznanych artystów, którzy nie są związani z żadnymi uniwersytetami, ale ich dorobek jest znaczący. Budżet przewidziany na to działanie wynosi 3,3 mln zł.

Drugi obszar dotyczy wsparcia badań – zarówno niezbędnych w procesie uzyskania stopnia naukowego doktora, jak i dla doktorów, którzy prowadzą projekty naukowo-badawcze. Poziom dofinansowania z Metropolii wynosi w tym obszarze 90 proc., a budżet – 1 mln zł.

Wsparcie nowatorskich metod kształcenia to trzeci z obszarów Funduszu. Szczególnie punktowane będą programy skupione na aktywnym włączaniu partnerów oraz realizowane we współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Na takie działania uczelnie będą mogły pozyskać 90 proc. dofinansowania, a całkowity budżet wyniesie 750 tys. zł.

W czwartym obszarze dofinansowane zostaną konkursy i wydarzenia naukowe. Chodzi o różnego rodzaju wydarzenia oparte o współzawodnictwo naukowe, które będą realizowane na obszarze GZM, przy zaangażowaniu studentów i kół naukowych. Metropolia dofinansuje 90 proc. kosztów kwalifikowanych, przy budżecie 500 tys. zł.

Piąty obszar zatytułowano „Studiuj w Metropolii" i skierowany jest do uczniów szkół ponadpodstawowych oraz studentów pierwszego roku. Chodzi o organizację inicjatyw naukowych, mających zachęcić do studiowania w GZM, a także indywidualnych programów kształcenia dla szczególnie uzdolnionych studentów. Poziom dofinansowania wynosi 90 proc., przy budżecie 750 tys. zł.

Metropolia Idei. Zapraszamy na spotkanie

19 października zapraszamy na spotkanie z cyklu Metropolia Idei. Najpierw o godz. 14.30 spotkamy się przed rektoratem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach na ul. Bankowej. Paweł Jaworski, urbanista i twórca nowej prototypowej przestrzeni w tej okolicy, oprowadzi nas po tym miejscu i opowie, na czym polegają zmiany. To okazja do rozmowy o tym miejscu i podzielenia się uwagami na temat projektu z autorami, którzy wyjaśnią, co chcą osiągnąć.

Z kolei o godz. 15.30 zapraszamy na rozmowę z ekspertami o przemianie w przestrzeni miejskiej przy uczelni, współpracy uczelni z z Metropolią i Katowicami. Będziemy też rozmawiać o projekcie Sieciowego Centrum Nauki oraz Zielonej Strefa Nauki.

Naszymi gośćmi będą: Kazimierz Karolczak, przewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, prof. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego, prof. Grzegorz Hańderek, rektor Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, Anna Budzanowska, pełnomocnik ds. Europejskiej Stolicy Nauki Katowice 2024 oraz Aneta Moczkowska, pełnomocniczka rektora UŚ ds. Strefy Nauki. Spotkamy się w Centrum Informacji Naukowej i Bibliotece Akademickiej.

Rawa w Katowicach

Rzeka Rawa to największy prawobrzeżny dopływ rzeki Brynicy. Jej źródła znajdują się w stawie Marcin w Rudzie Śląskiej – Chebziu. Zlewnia rzeki obejmuje teren o powierzchni około 90 km kw. Rzeka rozciąga się na odcinku 19,4 km. Przepływa kolejno przez miasta: Ruda Śląska, Świętochłowice, Chorzów, Katowice i Mysłowice. Na całej swojej długości do Rawy wpadają ścieki przemysłowe i komunalne. Z tego też powodu ilość wód naturalnych w rzece systematycznie się zmniejsza.

Ze względu na swoje położenie Rawa ma ogromne znaczenie dla miasta Katowice. Stanowi ona główną zlewnię wód opadowych dla większości jego terenów, z wyjątkiem jego południowych i wschodnich dzielnic.

W latach 1926-1938 przeprowadzono pierwszą regulację odcinka rzeki Rawy. Prawidłowe warunki przepływu wody w korycie utrzymały się stosunkowo niedługo. W 1975 roku przystąpiono do realizacji drugiej regulacji rzeki Rawy, która trwała do 2006 roku.

Przemysław Jedlecki
W "Wyborczej" pracuje od 2000 roku. Pisze o miastach, polityce i komunikacji. Autor projektu Miasta Idei, wydawca serwisu katowice.wyborcza.pl
icon/Bell Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem