Duże miasta zakładają miejskie laboratoria, by w nich szukać nowych rozwiązań, pomysłów i kreować nowe projekty. Miasta same się badają, diagnozują i uczą się od swoich mieszkańców rozmowy o potrzebach.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Pomysł na stworzenie miejskiego laboratorium w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii nie zrodził się od razu. Od jakiegoś czasu Metropolia wraz z mieszkańcami, urzędnikami i ekspertami testuje zmiany w mieście na „żywym organizmie".

Przygrywką do stworzenia MetroLabu była Metropolitalna Szkoła Prototypowania. W pierwszej kolejności jej uczestnicy zajęli się ulicą Miarki w Bytomiu. Jej problemy zdiagnozowali urbaniści, inżynierowie ruchu, eksperci zajmujący się transportem publicznym, rewitalizacją i partycypacją z obszaru całej Metropolii podczas badań, analiz oraz konsultacji z mieszkańcami. Okazało się, że tutaj doskwiera nadmierna prędkość samochodów, hałas przewyższający dopuszczalne normy, niebezpieczne sytuacje na przejściach dla pieszych oraz źle zaparkowane samochody. Później wdrożono tutaj tymczasową organizację ruchu, tak by sprawdzić, jak w praktyce „pracuje" odmieniona ulica. W tym czasie władze Bytomia wsłuchiwały się w głos mieszkańców i obserwowały ulicę Miarki. Na koniec część zmian zachowano.

Po Bytomiu czas na Tychy i Sosnowiec

Później Metropolitalna Szkoła Prototypowania przeniosła się do Tychów. Tutaj specjalny zespół urzędników z różnych miast zajmie się polityką parkingową.

– Polityka parkingowa to jeden z istotniejszych elementów całej polityki mobilnościowej, nad którą obecnie pracujemy – mówi Marcin Domański, zastępca dyrektora Departamentu Komunikacji i Transportu GZM. – W Metropolii samochód często jest pierwszym wyborem, gdy mowa o środku przemieszczania się. Mamy dobrze rozwiniętą sieć dróg ekspresowych i autostrad, ale problem pojawia się u celu podróży, czyli w centrach miast. Mówiąc obrazowo, mamy do czynienia z rynnami autostradowymi, które prowadzą do miski o ograniczonych rozmiarach. Gdy samochodów jest za dużo, miska zaczyna się przelewać – dodaje.

– W ciągu ostatnich 20 lat liczba samochodów zarejestrowanych w Tychach wzrosła aż dwukrotnie. W 2001 roku było ich około 50 tys., a na koniec 2021 blisko 111 tys. Trend ten powoduje potrzebę lepszego zarządzania powierzchnią do parkowania, przede wszystkim w centrum miasta – mówi Artur Kruczek, dyrektor Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Tychach. – Chcemy dokładnie przyjrzeć się sprawie, dlatego zapytamy o zdanie ekspertów, przeprowadzimy badania i analizy, ale bardzo ważny jest dla nas także głos osób, które faktycznie wykorzystują parkingi, w szczególności strefę płatnego parkowania i parking przy dworcu PKP. Dopiero gdy zdobędziemy pełną wiedzę, zadecydujemy, w jakim kierunku kształtować politykę parkingową w mieście – dodaje. Przeprowadzono też wywiady z tyszanami i osobami, które z innych miast przyjeżdżają samochodami do Tychów. Wkrótce zostaną zaprezentowane efekty pracy zespołu.

Jednocześnie pod lupę wzięto komunikację miejską w Kazimierzu Górniczym, peryferyjnej dzielnicy Sosnowca. – Tworzymy nowy system planowania komunikacji zbiorowej oparty na dialogu z mieszkańcami oraz współpracy urzędników – mówi Grzegorz Kwitek, członek zarządu GZM.

Miejsce, będące obiektem badań trzeciej szkoły prototypowania, nie zostało wybrane przypadkowo. 

– Kazimierz Górniczy to dzielnica, która w ostatnich latach przeszła duże przeobrażenie – mówi Arkadiusz Chęciński, prezydent Sosnowca. – Z jednej strony mamy tutaj pozostałości po kopalni Kazimierz-Juliusz, wokół której niegdyś organizowało się życie tej części miasta. Z drugiej strony mamy park im. Jacka Kuronia, który codziennie przyciąga rzesze mieszkańców, również spoza Sosnowca. Pod względem transportu mamy tutaj wszystko: metrolinię, autobus, tramwaj, bus na żądanie i pociąg, do którego dopłaca GZM. Warto wykorzystać ten potencjał i maksymalnie dostosować możliwości transportowe do specyfiki i charakteru tej dzielnicy – zaznacza.

Prace szkoły prototypowania rozpoczęto od spaceru badawczego w celu rozpoznania infrastruktury i analizy dostępności komunikacyjnej – zarówno pod kątem pieszych, jak i rowerzystów. Badania wykazały szereg niedogodności, jak np. lokalizacje pętli tramwajowej w oddaleniu od zabudowy, a także pętli autobusowej, która znajduje się pod nieczynną kopalnią. Brakuje dobrej obsługi komunikacyjnej dla popularnego parku miejskiego. Niezadowalająca jest również dostępność do stacji kolejowej, szczególnie dla osób z niepełnosprawnościami. Wykazano też brak przystanków komunikacji miejskiej w ważnych miejscach lub niewłaściwą ich lokalizację.

– Podczas prac przygotowawczych przed badaniami podzieliliśmy mieszkańców na trzy grupy: osoby uczące się, osoby pracujące oraz osoby będące na emeryturze. Każda grupa ma odmienne potrzeby w kwestii dostępności i organizacji komunikacji miejskiej – wylicza Bogusław Molecki, ekspert z zakresu transportu zbiorowego prowadzący zajęcia MSP. – Trzeba pamiętać, że transport zbiorowy to nie tylko rozkład jazdy, a prowadząc jakiekolwiek prace w tym zakresie, zawsze należy zacząć od rozpoznania problemów i potrzeb mieszkańców. Samą inżynierię, czyli dostosowanie infrastruktury i komunikacji do ich potrzeb, można uznać za działanie wtórne – podkreśla.

– Specyfika metropolitalnej szkoły prototypowania polega na tym, aby nowe rozwiązania pilotażować na konkretnym przykładzie. W przeciwieństwie do pracy za biurkiem, tutaj łatwiej dostrzec wszelkie aspekty planowania sieci oraz kwestie związane z dostępnością – dodaje Marcin Domański z GZM. Podkreśla, że transport zbiorowy jest szkieletem mobilności w tworzonym przez nas planie mobilności miejskiej. To, co wypracujemy w Kazimierzu Górniczym, pokaże nam drogę do budowy całej sieci – dodaje.

Pomysł na MetroLab 

Równolegle w Metropolii kiełkował pomysł założenia MetroLabu. W zamyśle ma to być narzędzie kooperacji, które pozwoli realizować zadania poprawiające jakość życia w Metropolii. MetroLab ma też pomóc w realizacji zadań GZM i być miejscem tworzonym we współpracy z gminami oraz partnerami z otoczenia nauki, biznesu i organizacji społecznych.

MetroLab można zatem określić mianem miejskiego laboratorium współpracy, które jest otwarte na dialog o mieście i wspólne rozwiązywanie problemów. Ma wspierać zadania Metropolii m.in. w zakresie kształtowania ładu przestrzennego, rozwoju społecznego i gospodarczego czy transportu. Ważna będzie współpraca z otoczeniem zewnętrznym, jak również integracja zadań w gminach.

Do opracowania koncepcji MetroLabu zaangażowano Instytut Rozwoju Miast i Regionów, który wspiera władze lokalne i państwowe w rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych. Koncepcja jego działania ma być zaprezentowana podczas Światowego Forum Miejskiego w Katowicach, które będzie się odbywało w dniach 26 do 30 czerwca.

Wzorem Rzeszów i Gdynia

Wzorem dla tworzenia MetroLabu są UrbanyLaby, które już działają w Rzeszowie i Gdyni. – Idea projektu to wynik smart dyskusji, które odbywały się dwa-trzy lata temu w Rzeszowie – mówił w 2019 roku Konrad Fijołek, obecny prezydent Rzeszowa, a wtedy lider ruchu Smart City oraz wiceprzewodniczący Rady Miasta Rzeszowa. Dodawał, że pierwszym zadaniem rzeszowskiego laboratorium będzie wypracowanie strategii zrównoważonej mobilności w mieście i poszukanie odpowiedzi na pytanie, jak promować alternatywne formy transportu.

Rzeszowski Urban Lab to projekt, który został opracowany wspólnie przez Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju oraz Instytut Rozwoju Miast i Regionów. Cel to m.in. włączenie mieszkańców do dyskusji i szukania innowacyjnych rozwiązań, które ułatwiłyby życie w mieście. Laboratorium zaprasza do współpracy wszystkich tych, którzy chcą uczestniczyć w życiu miasta i mieć wpływ na jego przyszłość. Urban Lab to instytucja, która poszukuje partnerów do współpracy, chce udostępnić zasoby miasta osobom fizycznym, organizacjom pozarządowym, przedsiębiorcom, którzy będą je wykorzystywać do wdrażania innowacyjnych projektów. – Chcemy, żeby to miejsce było inkubatorem innowacji, pełniło rolę wspierającą wdrażanie pomysłów, projektów technologicznych i innowacji społecznych. By było to miejsce wymiany doświadczeń, dyskusji na temat przyszłości miasta, pomysłów na poprawę jakości życia. I tego wszystkiego, o czym nawet jeszcze nie myślimy, co może przyjść mieszkańcom do głowy. Chcemy, aby było to miejsce dla osób ambitnych, niespokojnych, kreatywnych i otwartych – wyjaśniali urzędnicy.

Przy miejskim laboratorium działa także Urban Caffe, przestrzeń kawiarniana do spotkań i dyskusji, forum wymiany myśli, do konsultacji planowanych zmian. Tu będą zapraszani eksperci z zagranicy, będą odbywać się szkolenia i konferencje. Ale można tu też usiąść z grupą znajomych i poszukać rozwiązania czegoś, co nas denerwuje.

Z kolei UrbanLab Gdynia powstał w marcu 2019 roku. To także poligon doświadczalny i okazja do namysłu nad tym, jak taka formuła się sprawdza i w jakim kształcie może być adaptowana w polskich miastach. Działanie może być skuteczne i efektywne tylko wtedy, gdy jest dostosowane do uwarunkowań lokalnych.

– Narodziny pomysłu na urban laby w Polsce, a następnie wypracowanie w IRMiR koncepcji, według której są one pilotażowo wdrażane, miały miejsce po zidentyfikowaniu braku tego typu instrumentów w naszym kraju – mówi cytowany na stronie gdyńskiego UrbanLabu dr Bartosz Piziak, przedstawiciel Instytutu Rozwoju Miast i Regionów.

Wyjaśniał, że chodzi przede wszystkim o to, by wzrosła rola mieszkańców, którzy poprzez zaangażowanie w realizowane projekty czy organizowane wydarzenia mogą współdecydować i aktywnie uczestniczyć w rozwoju swojego miasta.

Metrolab w budynku CiNiBA

Metrolab, jako jedna z 11 oficjalnych stref Światowego Forum Miejskiego, będzie miejscem dyskusji i debat dotyczących „miasta" i „miejskości" w różnorodnych kontekstach – transportu i mobilności, planowania przestrzennego, ekologii, gospodarki, jak również tożsamości społeczno-kulturowej. Na miejscu będzie można dowiedzieć się o projektach realizowanych przez GZM. Działania będą miały formę warsztatów, spotkań tematycznych, debat społecznych lub spotkań typu world café, a także wykładów. Zajęcia poprowadzą zarówno pracownicy GZM, jak i zewnętrzni eksperci, w tym m.in. Gil Penalosa, założyciel kanadyjskiej organizacji 8 80 cities, ambasador World Urban Parks i doradca w zakresie tworzenia miast przyjaznych ludziom.

Metrolab będzie działał od 27 do 30 czerwca w budynku Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CiNiBA), przy ul. Bankowej 11a. Pierwsze trzy dni strefa będzie otwarta od godz. 10 do 21, a ostatniego dnia od godz. 10 do 17.

Metropolia Idei. Spotkanie z prof. Tadeuszem Sławkiem

21 czerwca o godz. 16.30 zapraszamy do Galerii Teatru Korez w Katowicach (plac Sejmu Śląskiego 2). O tej porze w ramach projektu Metropolia Idei rozpoczniemy wyjątkowe warsztaty dla mieszkańców regionu. Przyjrzymy się nieco bliżej pomysłowi Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, która chce uruchomić MetroLab, czyli miejskie laboratorium. Czym są takie miejsca i po co powstają? Co mogą zmienić? Od razu nasuwają się takie pytania, odpowiedzi dostarczymy w nietypowy sposób. Razem z mieszkańcami Metropolii zastanowimy się, jakich miejskich innowacji MetroLab powinien zacząć szukać już na początku swojej działalności. Czy powinien się skupić na komunikacji miejskiej? Na smogu? A może edukacji? A co z zielenią w mieście i kulturą? A co z budżetem obywatelskim? Co wymaga zmian i poprawek? Jakie miejskie eksperymenty chcemy przeprowadzić? Zamkniemy jakąś ulicę dla samochodów czy może urządzimy szkolną klasę bez ocen?

Odpowiedzi poszukamy na warsztatach. Prosimy o zapisy na adres (przemyslaw.jedlecki@agora.pl).

Bezpośrednio po nich o godz. 18.15 w tym samym miejscu będziemy rozmawiać z naszymi gośćmi o tym, jak dziś wygląda miejski dyskurs. Czy żyjemy w bańkach i tylko żądamy? Czy potrafimy ustąpić? Czym jest wspólne dobro w mieście?

Naszymi gośćmi będą: Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, prof. Tadeusz Sławek, filolog, autorytet w zakresie teorii i historii literatury, dr Piotr Kulas, socjolog i historyk idei, oraz Marcin Bazylak, prezydent Dąbrowy Górniczej, i Aneta Moczkowska, ekspertka projektów społecznych, była wiceprezydent Tychów i prezes Parku Śląskiego.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem