Śląsk i Zagłębie zawsze były ambitne i nowoczesne. W wielu dziedzinach byliśmy po prostu pierwsi. Tu zainstalowano pierwszą maszynę parową. Tu dokonano pierwszego udanego przeszczepu serca. Dzisiaj mamy pierwszą w Polsce metropolię, która 1 lipca będzie obchodzić piąte urodziny.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Podczas Światowego Forum Miejskiego ONZ zostanie podpisana Deklaracja Katowicka. To symboliczne wydarzenie, które towarzyszy piątym urodzinom metropolii.

Jest symbolem tego, że dzięki wymagającej, ale systematycznej pracy staliśmy się rzeczywistym partnerem dla innych europejskich obszarów metropolitalnych. Że do listy deklaracji sieci EMA ogłoszonych w Porto i Rzymie dopiszemy już wkrótce deklarację katowicką. Deklaracja będzie manifestem i apelem europejskich obszarów metropolitalnych, w którym podkreślimy ich kluczową rolę w rozwoju regionów, państw, a także całej Unii Europejskiej.

Wypracowanie tego partnerstwa wymagało czasu. Ale dziś możemy śmiało powiedzieć, że skończyły się e-maile bez odpowiedzi, ograniczyło się też tłumaczenie: tak, jesteśmy z Polski, z południa, tam gdzie kiedyś intensywnie rozwijał się przemysł górniczo-hutniczy, a teraz rozwija się przemysł usługowy, finansowy, kreatywny, jest nauka, jest biznes, rozwój, jest różnorodność i jesteśmy my – metropolia. Jedyna taka w Polsce, jedna z niewielu takich w Europie, policentryczna, z ogromnym potencjałem, ale i ze sporymi wyzwaniami.

Dlatego też podsumowując te ostatnie kilka lat, naszym celem nie jest to, żeby mówić tylko o tym, „co zrobiliśmy", ale to, żeby pokazać, od czego zaczynamy następny dzień pracy.

Wyzwania dla metropolii i miast

A tych wyzwań, które wciąż wpływają na umiarkowane poczucie komfortu i wygody życia w naszych miastach, jest sporo. Najpoważniejszym problemem jest dla nas aktualnie postępująca depopulacja, czyli ciągle zmniejszająca się liczba mieszkańców.

Powodów tego zjawiska jest kilka. Z jednej strony to problemy demograficzne, z którymi mierzą się i inne europejskie metropolie – jesteśmy coraz starsi, a dzieci rodzi się coraz mniej. Jednak u nas dotkliwie widoczne jest to, że z naszych miast i gmin wyjeżdżają młodzi mieszkańcy. Bo tą lepszą jakość życia wciąż znajdują w innych polskich miastach.

Dlatego też wszystkie zaproponowane i podejmowane przez nas w metropolii projekty i działania mają jeden cel: sprawić, aby decyzja o wyjeździe już taka prosta nie była. Bo tutaj są lepsze ceny mieszkań. Bo tutaj jest wszędzie blisko i można nie tylko cieszyć się życiem w urokliwej okolicy, ale też w pełni korzystać z wielkomiejskiej oferty spędzania wolnego czasu. Bo tutaj jest równie dobrze płatna praca. Bo tutaj nic nie jest hermetycznie zamknięte, a dzięki temu jest więcej drzwi do otwarcia.

Wśród podejmowanych przez nas działań, które są odpowiedzią na największe wyzwania rozwojowe dla naszej metropolii, kluczowe są: dobra mobilność, rozwój innowacji i ochrona środowiska.

Dobra mobilność miejska to taka, która pozwala odpowiednio szybko dojechać do pracy i na studia. Poza transportem publicznym składają się na nią łatwość płacenia za bilety i bezpieczne drogi rowerowe, odseparowane do ruchu ulicznego. To czynniki, które często decydują o tym, czy dane miejsce jest na tyle wygodne, żeby w nim zamieszkać (lub – jak w naszym przypadku – nie wyprowadzać się z niego). Lepiej mieszka się w miejscu, w którym zamiast tracić czas na dojazdy, możemy go wykorzystać znacznie lepiej. Z tego względu mobilność i transport w sposób naturalny stały się najbardziej metropolitalnymi zadaniami.

Rozwój innowacji to kolejny ze strategicznych dla nas celów. Jeśli nie będziemy podążać za trendami, którymi interesują się największe światowe gospodarki, to za kilka lat może się okazać, że straciliśmy szansę. Zamiast wytwarzać i sprzedawać, będziemy musieli kupować i płacić, by chociaż trochę dogonić tych, którzy wcześniej systematycznie pracowali nad rozwojem innowacji w swoich miastach, metropoliach, regionach i państwach. Dlatego największe zainteresowanie ukierunkowaliśmy na trzy specjalizacje: technologie dronowe, wodór i otwarte dane.

Wzrost innowacyjności nie jest jednak możliwy bez tworzenia silnego ośrodka naukowego i badawczego. To również priorytet dla naszego regionu, dla którego wskaźniki w tym względzie są umiarkowane. Zajmujemy piąte, czasem siódme miejsce na tle 16 województw w Polsce – tak wynika z indeksu innowacyjności regionów, który od 2016 r. jest opracowywany przez Millennium Bank m.in. na podstawie danych GUS. Aczkolwiek pewna zmiana już została zauważona. W ciągu ostatnich kilku lat awansowaliśmy o dwa miejsca. Autorzy raportu podkreślili, że możemy to zawdzięczać właśnie większej aktywności w finansowaniu obszaru badawczo-rozwojowego.

Musimy wspierać uczelnie i dbać o środowisko

Dlatego też impuls dla rozwoju metropolii dostrzegamy we wspieraniu naszych uczelni wyższych w podnoszeniu poziomu ich oferty naukowej, badawczej i edukacyjnej. To działanie, które ma przynieść podwójną korzyść: prowadzić do zwiększenia wskaźnika innowacyjności naszego regionu, a także zachęcić młodych ludzi, by związali swoją przyszłość z naszym regionem. Bo tutaj mają szansę brać udział w wykładach światowej klasy naukowców, którzy na co dzień uczą na najlepszych uczelniach.

Ochrona środowiska to kolejne zagadnienie, które choć nie zostało wskazane wprost w ustawie metropolitalnej, jest jednym z najmocniej akcentowanych przez mieszkańców obszarów, którymi powinna zajmować się Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia.

Brak wskazania tych zadań w ustawie metropolitalnej sprawia, że zakres projektów, które możemy realizować, wciąż pozostaje ograniczony. Niemniej aktywnie uczestniczymy w projektach, na które pozwalają nam przepisy. Dlatego też bierzemy udział m.in. w programach wymiany starych pieców i termomodernizacji budynków. Niestety, wątpliwości prawne do tej pory wstrzymują nasze działania związane z budową instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych. Jej powstanie jest niezwykle istotne dla zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego.

Piąte urodziny metropolii zyskały też dodatkowe znaczenie. Przyniosły nam pierwsze pozytywne oceny naszej działalności. Kontrolę przeprowadziła NIK. W wystąpieniu pokontrolnym możemy przeczytać, że utworzenie i działalność GZM podniosły jakość usług publicznych świadczonych na rzecz jej mieszkańców w obszarze transportu publicznego.

Nabiera to dla nas jeszcze większego znaczenia, ponieważ od samego początku naszego funkcjonowania, gdy w debacie publicznej powoływano się na nasz przykład, chłodząc niejako rozbudzone oczekiwania innych regionów, podkreślano, że jesteśmy eksperymentem. Że trzeba zweryfikować, jak to narzędzie w postaci metropolii, czyli nowej instytucji samorządowej, sprawdza się w praktyce. Że trzeba ocenić, czy nie jesteśmy kolejnym administracyjnym tworem, którego zakres zadań i działań nie przekłada się na rzeczywiste podnoszenie oferty dla mieszkańców.

Gdy na początku maja 2022 r. została opublikowana ocena NIK, myślę, że utwierdziła ona nas tylko w przekonaniu, że dzisiaj jesteśmy w tym miejscu dzięki wysokiej świadomości procesów miejskich i wrażliwości na nie, które cechują naszych samorządowców. To dzięki ich staraniom, które trwały ponad 20 lat, doszło do utworzenia związku metropolitalnego w województwie śląskim. Właśnie dzięki temu możemy dzisiaj podsumować pierwsze lata naszego funkcjonowania, które pozwalają nam podnosić jakość i komfort życia w naszych miastach.

Kazimierz Karolczak
Kazimierz Karolczak jest przewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii
Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem