Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Ponad 200 polskich miast bierze udział w Europejskim Tygodniu Zrównoważonego Transportu, którego finałem jest 22 września, czyli Dzień bez Samochodu.

W akcję zaangażowały się też m.in. Katowice oraz Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia.

Ekologiczny transport w miastach

ETZT organizuje od 2002 roku Unia Europejska. W tym roku tematem ETZT jest „Zeroemisyjna mobilność dla każdego”. To nawiązanie do planu Ursuli von den Leyen, przewodniczącej Komisji Europejskiej, by w 2050 roku Unia Europejska była neutralna względem emisji CO2 w wyniku spalania węgla. Chodzi też o podkreślenie znaczenia ekologicznego transportu miejskiego.

To o tyle ważne, że według danych Europejskiej Agencji Środowiska emisja zanieczyszczeń z transportu w latach 1990–2018 wzrosła o 28 proc. Z drugiej jednak strony eksperci wierzą, że w nadchodzących latach 50 proc. podróży będzie odbywać się z wykorzystaniem transportu publicznego, rowerem lub pieszo. Ma tak być już w 2030 roku.

W swoich materiałach na temat ETZT UE podkreśla też, że zwiększone natężenie ruchu w obszarach miejskich i wokół nich to koszt rzędu ok. 100 mld euro rocznie. To 1 proc. PKB wszystkich państw Wspólnoty.

– Co więcej, z zanieczyszczeniem powietrza bezpośrednio wiąże się ponad 400 tys. przedwczesnych zgonów. Z tego względu podjęcie działań długoterminowych, takich jak promowanie korzystania z rowerów czy poruszania się pieszo, a także użytkowania niskoemisyjnego oraz neutralnego emisyjnie transportu publicznego, przyniesie natychmiastowe pozytywne skutki – podkreślają autorzy.

Dobre praktyki z europejskich miast

W miastach Europy nie brakuje przykładów działań, które sprzyjają zrównoważonemu transportowi. Amsterdam od lat ogranicza ruch w centrum i likwiduje przyuliczne miejsca parkingowe, pływające po mieście promy za dwa lata mają być elektryczne lub hybrydowe. W ciągu paru lat w Amsterdamie i okolicznych miastach ma być też 20 tys. stacji ładowania samochodów elektrycznych.

Barcelona już wprowadziła zakaz wjazdu najmniej ekologicznych pojazdów do niektórych fragmentów miasta (w godz. 7–20), tutejszy organizator komunikacji publicznej zainwestował też w minionych czterech latach 800 mln euro w dogęszczenie połączeń na pięciu liniach autobusowych, a za dziesięć lat wszystkie autobusy miejskie będą hybrydowe, na prąd lub gaz ziemny.

Praga w minionych latach wydała 245 mln euro na nowe linie tramwajowe, a Graz – wzorem Wiednia – wprowadził roczny bilet na komunikację miejską, który można mieć już za 228 euro.

– W Katowicach w tym roku ukończymy budowę trzech centrów przesiadkowych i wybudujemy łącznie 8 km nowych dróg rowerowych. Jesteśmy w trakcie przebudowy dwóch wąskich gardeł na drodze krajowej nr 81 o wartości ponad 300 mln zł, do tego dochodzi rozwój sieci rowerów miejskich, która jest już dziś największa w województwie śląskim, czy zakup 100 nowych autobusów w ostatnich czterech latach. Te wszystkie inwestycje są bardzo ważne i zmienią transportowe oblicze naszego miasta. Natomiast równie ważne są działania na mniejsza skalę, które pozwalają zachęcać mieszkańców do korzystania z komunikacji publicznej. Od 2015 roku w naszym mieście działa strefa tempo 30 w Śródmieściu, którą w kolejnych latach wprowadzaliśmy w dzielnicach, a także rozszerzaliśmy na kolejne ulice centrum – mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic.

Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu w Katowicach

W czasie ETZT przedstawiciele Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii i Zarządu Transportu Metropolitalnego będą obecni w siedmiu punktach w siedmiu miastach (Sosnowcu, Świętochłowicach, Knurowie, Gliwicach, Tychach, Katowicach i Bytomiu), gdzie będzie można m.in. naprawić rower. Tradycyjnie też 22 września – podróżując z dowodem rejestracyjnym – kierowcy będą mogli skorzystać z bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską ZTM-u.

Zrównoważona mobilność miejska to słowo klucz dla wydarzeń, które w tym roku zaplanowała Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia. Trwają bowiem intensywne prace nad dokumentem, który będzie drogowskazem we wdrażaniu tej idei w życie.

– Zrównoważona mobilność miejska to coś więcej niż tylko przemieszczanie się z punktu A do punktu B – przekonuje Marcin Domański z Departamentu Rozwoju Społeczno-Gospodarczego.

– To niejako styl życia świadomych mieszkańców miast, ale również stworzenie takiego systemu komunikacyjnego, który umożliwi im korzystanie z różnych środków transportu, które w danej sytuacji będą najbardziej efektywne. To znaczy – pozwolą znacznie szybciej dotrzeć do wybranego celu. Wiemy, że na krótkich dystansach bezkonkurencyjne są rowery i podróże piesze, na dłuższych kolej. Dlatego właśnie pracujemy nad planem, w którym opiszemy m.in., w jaki sposób mieszkańcy metropolii aktualnie podróżują i co należy zrobić, aby chętniej zdecydowali się przesiąść z indywidualnego samochodu np. na rower – wyjaśnia Domański.

W tym roku GZM stawia na edukację i promocję zrównoważonej mobilności poprzez punkty informacyjne, w których realizowane będą uliczne badania i konsultacje dotyczące mobilności mieszkańców. Te wstępne uliczne badania posłużą jako tropy i wątki do dużych badań ilościowych na potrzeby opracowania „Planu zrównoważonej mobilności” dla GZM. Tworzenie planu to proces, w którym mocny akcent kładziony jest na otoczenie społeczne i środowisko.

Metropolia uruchamia punkty w miastach

Do 22 września w miastach metropolii będą działać specjalne punkty informacyjne. W każdym z nich będzie czynna mobilna stacja serwisu rowerów, w której każdy mieszkaniec będzie mógł skorzystać nieodpłatnie z pomocy specjalistów. Zajmą się oni między innymi kontrolą stanu technicznego roweru: smarowaniem łańcucha, regulacją hamulców i regulacją przerzutek. Dla najmłodszych i nie tylko przygotowano warsztaty z zakresu bezpieczeństwa na drodze i pierwszej pomocy.

Obecni będą również pracownicy Zarządu Transportu Metropolitalnego, którzy udzielą odpowiedzi na tematy związane z funkcjonowaniem komunikacji miejskiej w GZM.

Miasta, w których znaleźć będzie można mobilne stacje serwisowe dla rowerów i warsztaty dla najmłodszych:

18 września (piątek) godz. 15–19 – Knurów ul. Wojska Polskiego (za przystankiem ZTM)

19 września (sobota) godz. 15–19 – Gliwice (CH Arena al. Jana Nowaka Jeziorańskiego)

20 września (niedziela) godz. 15–19 – Tychy (pl. Baczyńskiego)

21 września (poniedziałek) godz. 15–19 – Katowice, plac przed Dworcem PKP (pl. Szewczyka)

22 września (wtorek) godz. 15–19 – Bytom (ul. Dworcowa)

Jak nie tracić czasu na dojazdy?

Pracownicy Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii przygotowali też poradnik dla mieszkańców o tym, jak nie tracić czasu na dojazdy. Cel jest prosty – doradzić, jak planować podróż – zarówno pieszą, rowerem, komunikacją miejską, jak i samochodem – i zaoszczędzić przy tym jak najwięcej czasu. Co najważniejsze, poradnik podaje również gotowe i sprawdzone przez współautorów rozwiązania, by nasze codzienne podróże stały się łatwiejsze i przyjemniejsze.

„Nie trać czasu na dojazdy. Jak naprawić swoją mobilność – narzędziownik dla mieszkańców” będzie można w wersji drukowanej otrzymać w każdym z punktów informacyjnych GZM. W wersji elektronicznej dostępny jest na stronie internetowej metropolii.

Autorzy przypominają m.in., że im krótsza ma być nasza podróż, tym bardziej warto iść na piechotę albo skorzystać z roweru. Im dalej się wybieramy, tym mocniej należy się zastanowić nad podróżą pociągiem. Zwracają też uwagę, że jazda w pojedynkę samochodem to w gruncie rzeczy stracone minuty, bo nic innego w tym czasie nie jesteśmy w stanie robić.

ZTM szykuje ofertę dla firm

Z kolei Zarząd Transportu Metropolitalnego zaprasza do wzięcia udziału w wirtualnych dniach otwartych. Na profilu ZTM na Facebooku są publikowane filmy przedstawiające funkcjonowanie organizatora transportu. Będzie można zobaczyć materiały wideo, pokazujące m.in., jak wygląda koordynowanie 1500 pojazdów, które codziennie wyjeżdżają na ulice metropolii.

ZTM zależy też na przyciągnięciu większej liczby pasażerów. – Epidemia koronawirusa przyczyniła się do spadku liczby podróżnych, a co za tym idzie, do pogorszenia się sytuacji finansowej organizatorów transportu publicznego w regionie. Wyniki finansowe są już jednak lepsze niż w kwietniu, a pasażerowie powoli wracają do komunikacji miejskiej. Podejmujemy działania informacyjne, aby iść za ciosem i wzmocnić pozytywny trend – mówi Małgorzata Gutowska, dyrektor ZTM.

Dyrektor Gutowska zapowiedziała też, że ZTM chce współpracować z firmami z regionu w tej sprawie, przygotowując dla nich specjalną ofertę. Oprócz promocji i popularyzacji komunikacji publicznej jest też mowa o wyznaczeniu przez ZTM opiekunów dla firm, a gdy trafią do nich zamówienia większej liczby biletów, to będzie można negocjować stawki.

JAK JEŹDZIMY PO METROPOLII?

Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia przygotowała mapę codziennych podróży mieszkańców. Sięgnęła po dane z 2016 r. opublikowane przez GUS w połowie 2019 r.

Wynika z nich, że największy przepływ ludności związany z zatrudnieniem odbywa się na linii Katowice – Sosnowiec. Gminy, do których więcej osób przyjeżdża do pracy, niż wyjeżdża, to przede wszystkim: Katowice, Gliwice, Tychy, Tarnowskie Góry oraz Mikołów. Dodatni bilans występuje również w Chorzowie, Dąbrowie Górniczej i Bieruniu.

Z mapy możemy się m.in. dowiedzieć, że do Katowic w 2016 r. przyjeżdżało łącznie ponad 100 tys. osób, z czego 60 proc. stanowili mieszkańcy GZM. Jako miasto wojewódzkie Katowice przyciągają również mieszkańców spoza GZM-u – zarówno z województwa śląskiego (28 proc. z wyłączeniem gmin GZM), ale również z województwa małopolskiego (ponad 5 proc. przyjeżdżających) czy innych ośrodków miejskich, jak Warszawa, Wrocław czy Rzeszów. W przypadku Katowic nie odnotowano przyjazdów jedynie z województwa warmińsko-mazurskiego.

Katowice to także jedyna gmina w GZM, do której przyjeżdżali do pracy mieszkańcy wszystkich pozostałych gmin metropolii. Inne ważne ośrodki przyciągające pracowników to: Gliwice (38 gmin), Zabrze (37), Chorzów (35) czy Sosnowiec (34).

Z mapą można się zapoznać na portalu InfoGZM w zakładce Analizy > Mapy > Przepływy ludności związane z zatrudnieniem.

Jaka będzie komunikacja w miastach metropolii?

Zapraszamy na spotkanie z cyklu Miasta Idei. 22 września, czyli w Dniu bez Samochodu, będziemy rozmawiać o tym, jak poruszamy się po miastach metropolii.

Zaczniemy od warsztatów, które o godz. 16 rozpoczną się w Zagłębiowskiej Mediatece przy ul. Kościelnej 11 w Sosnowcu.

Z naszymi gośćmi będziemy rozmawiać o tym, co decyduje o tym, jaki wybieramy sposób dotarcia do pracy? Co nami kieruje? Czy zastanawiamy się, czy jechać rowerem albo tramwajem? Co przeważa, gdy wybieramy samochód, a co gdy wsiadamy do autobusu? A może po prostu odruchowo wybieramy własne cztery kółka i w ogóle nie przeżywamy takich rozterek? No i co może pomóc podjąć decyzję, by poruszać się częściej w sposób zrównoważony?

Uwaga! Liczba uczestników warsztatów jest ograniczona do 15 osób. Zapisy przyjmujemy mailowo (przemyslaw.jedlecki@agora.pl), decyduje kolejność zgłoszeń. Spotkanie odbędzie się przy zachowaniu wszelkich rygorów i wytycznych dotyczących ograniczania ryzyka zakażenia koronawirusem.

Po warsztatach, o godz. 17.30, odbędzie się debata na temat przyszłości komunikacji w miastach metropolii. Wezmą w niej udział: Kazimierz Karolczak, przewodniczący zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, Marcin Krupa, prezydent Katowic, Arkadiusz Chęciński, prezydent Sosnowca, Mariusz Śpiewok, wiceprezydent Gliwic, oraz Jakub Stęchły ze Stowarzyszenia Pro Silesia.

Debata ma charakter otwarty.

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.