Prawie 2,3 tys. nietoperzy z dziewięciu gatunków naliczyli naukowcy w jaskini Szachownica. Dominowały nocki Natterera oraz nocki duże. Zarejestrowana tym razem ogólna liczba nietoperzy należy do najwyższych spośród notowanych w tym miejscu od 35 lat.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Ostoja Szachownica to będąca rezerwatem przyrody jaskinia położona na Wyżynie Wieluńskiej. Ze względu na specyficzne warunki mikroklimatyczne stanowi największe w południowej Polsce zimowisko nietoperzy. Została zatwierdzona przez Komisję Europejską jako obszar mający znaczenie dla całej Unii 13 listopada 2007 r.

Do Szachownicy 30 stycznia przyjechało 11 naukowców z całego kraju, m.in. z Warszawy, Krakowa, Poznania, Opola, Piły, Łodzi i Zduńskiej Woli. - Pod kierunkiem Maurycego Ignaczaka z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy policzyli nietoperze zimujące w Szachownicy. Było to pierwsze z dwóch badań monitoringowych zaplanowanych w tym roku - wyjaśnia Małgorzata Zielonka, rzeczniczka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach.

Tym razem naukowcy doliczyli się 2280 nietoperzy z dziewięciu gatunków. Jak zwykle w tym obiekcie dominowały nocki Natterera oraz nocki duże. Tych ostatnich zanotowano rekordową liczbę, bo ponad 720 osobników. Nie zabrakło gatunków rzadkich w skali kraju, które regularnie hibernują w Szachownicy, czyli nocków łydkowłosych oraz nocków Bechsteina.

Jak wyjaśnia Zielonka, jaskinia jest stanowiskiem objętym Państwowym Monitoringiem Środowiska, gdzie kontrolowany jest stan czterech gatunków nietoperzy i ich siedliska zimowania. Oprócz wymienionych nocków: dużego, Bechsteina i łydkowłosego monitorowany jest również licznie zimujący w tym miejscu mopek.

Badania monitoringowe w tej ostoi prowadzone są nieprzerwanie od 1981 r. - Zarejestrowana tym razem ogólna liczba nietoperzy należy do najwyższych spośród notowanych na przestrzeni 35 lat. Również skład gatunkowy, jakościowo i ilościowo, nie odbiega od średnich obserwowanych w ostatnich latach. Wydaje się, że przeprowadzone roboty w ramach projektu Life+ nie spowodowały żadnych negatywnych zmian dla zimowania nietoperzy w Szachownicy - mówi Zielonka.

W jaskini, gdzie kiedyś prowadzono intensywną eksploatację wapienia, w ostatnim czasie trzeba było bowiem rozpocząć prace zabezpieczające ją przed zawaleniem. W tym celu Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach nawiązała współpracę z Głównym Instytutem Górnictwa oraz Porozumieniem dla Ochrony Nietoperzy. Opracowano wyceniony na 2,5 mln euro projekt zabezpieczenia stropu jaskini. Finansują go Unia Europejska oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Prace rozpoczęły się latem zeszłego roku. Jak wyjaśnia Zielonka, wykonano tu już m.in. filary wzmacniające strop, a szczeliny wzmocniono specjalnym spoiwem. Zamontowano również okładzinę z siatki. Na wiosnę mają się tu rozpocząć kolejne prace.

Specjalny obszar ochrony siedlisk Szachownica

Znajduje się w środkowej części Wyżyny Wieluńskiej. Krzemienna Góra wznosząca się na wysokości 224 m n.p.m., w której znajdują się otwory jaskini, położona jest na przedpolu pasma wzniesień zwanych Górami Bugajowskimi. Obszar Szachownicy tworzy kompleks kilku jaskiń, których powstanie związane było z intensywnym odprowadzaniem wód roztopowych na przedpolu lodowca (zlodowacenie środkowopolskie Warty).

Wiek jaskiń określa się na mniej więcej 150 tys. lat. System jaskiniowy Szachownicy został odsłonięty w trakcie eksploatacji wapienia. Wyrobisko kamieniołomu przecina Krzemienną Górę w kierunku północ - południe na długości 150 metrów, pasem szerokości 50 metrów. Eksploatacja spowodowała zniszczenie znacznej części korytarzy i rozczłonkowanie pierwotnie jednolitego systemu jaskiniowego.

Prowadzone tutaj do 1962 roku wydobycie doprowadziło do znacznego zmniejszenia jaskini, której pierwotna długość wynosiła 2 km. Najdłuższa z obecnych jaskiń - Szachownica I - liczy około 600 m długości i jest jedną z najdłuższych na Wyżynie Krakowsko-Wieluńskiej. Drugim pod względem wielkości obiektem jest jaskinia Szachownica II, która osiąga prawie 200 m. Pozostałe (III-V) to małe fragmenty pierwotnego systemu w południowej części kamieniołomu.

W wyniku eksploatacji w jaskini Szachownica I pierwotny charakter zatraciło 40 proc. korytarzy. W ich miejscu powstały duże sale jaskiniowe o nazwach: Wejściowa, Złomowisko, z Piargami, Przejściowa, Puchacz, Amonitowa i Wielka Sala.

Naturalne korytarze systemu Szachownicy mają przebieg poziomy. Jedyną występującą w systemie Szachownicy formą naciekową są niewielkie grzybki. Dno sal i korytarzy w częściach poszerzonych przez eksploatację pokryte jest dużymi blokami i gruzem wapiennym. W częściach naturalnych miejscami występuje namulisko piaszczyste.

Panujące w jaskini specyficzne warunki umożliwiają jej zasiedlenie przez nietoperze w czasie zimowej hibernacji. Pojawiają się w jaskini już na początku września, ale zajmowanie kryjówek zimowych rozpoczyna się dopiero w połowie października. Zimowisko zaczynają opuszczać w marcu. Zarówno czas rozpoczęcia hibernacji, jak i opuszczenia zimowiska jest cechą charakterystyczną dla gatunku, zależy też bezpośrednio od temperatur powietrza panujących na powierzchni. Podczas jesiennej aktywności związanej z godami (tak zwanego rojenia) obserwowano największą koncentrację zwierząt w okolicach otworu zachodniego (Sala Wejściowa), a znacznie mniejszą od strony wschodniej (Sala Puchacza). Aktywność ta zaczyna się w końcu sierpnia i trwa do końca listopada. Próby oceny liczebności rojących się nietoperzy wskazują na kilka tysięcy zwierząt odwiedzających w tym czasie jaskinie.

Nietoperze są silnie przywiązane do miejsc hibernacji, choć mogą także wykorzystywać inne schronienia w pobliżu głównego zimowiska. Ze względu na zróżnicowane warunki mikroklimatyczne panujące w poszczególnych częściach systemu jaskiniowego oraz nieutrudniony wlot do podziemi stanowi on dogodne schronienie zimowe dla gatunków o bardzo różnych wymaganiach mikroklimatycznych i strategiach hibernacji - zarówno dla gatunków zimnolubnych (np. mopek), jak i ciepłolubnych (np. nocek duży).

Pod względem liczebności jaskinia jest drugim, po Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, miejscem hibernacji nietoperzy w Polsce.

Warto pamiętać, że jaskinia nigdy nie była udostępniona dla turystów nie tylko ze względu na walory przyrodnicze, ale także dlatego, że jest to miejsce wyjątkowo niebezpieczne.

icon/Bell Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem